Yazarlarımız

1949’da Adapazarı Şeker Fabrikasının Kurulması

CHP iktidarı Adapazarı’nda bir şeker fabrikası kurulmasına karar vermiştir. Başbakan Prof. Dr. Şemseddin Günaltay, yardımcısı Kocaeli Milletvekili Prof. Dr. Nihat Erim, Maliye Bakanı İsmail Rüştü Aksal, Pamukovalı Tekel Bakanı Dr. Şerafettin Bürge, Kocaeli Milletvekilidirler.

Fabrika Adapazarı’nda kurulacak prensip kararı alınmış fakat Balıkesir’den Vali’nin başkanlığında bir heyet Başbakan’a gelmiş, “devlet fabrikası Adapazarı’nda mı toplanacak? Balıkesir’de hiç fabrika yok, şeker fabrikası Balıkesir’e yapılsın.” demişler. Bunun üzerine başbakan, olur sözü vermiş.

Nihat Erim, o tarihlerde CHP Belediye Başkanı İzzet Enez’e telefon ederek “acele bir heyet gönderin, Şeker Fabrikası Balıkesir’e kayıyor” demiş. İzzet bey de acilen Belediye Meclisi’ni toplamış ve durumu izah etmiş. Altı kişilik bir heyetin Ankara’ya gitmesine karar verilmiş. Bu kişilerin tamamının CHP’lilerden seçileceği havası esince Azalardan manifaturacı CHP’li Nusret Yığın itiraz etmiş ve “CHP, Adapazarı’nın tamamını temsil etmiyor, muhalefetten de katılım olsun” fikrini ileri sürmüş. Bu fikir ilgiyle karşılanmış ve DP İlçe Başkanlığı’na yazı yazılmış.

11 Ekim 1953 Şeker Fabrikasının Açılışı – Celal bayar ve Adnan Menderesin Adapazarı’na gelişi

DP İlçe Başkanı Ekrem Alican, kurullarını toplamış, durumu izah etmiş. Kuruldan Ekrem Alican ile Osman Erkaya katılsınlar kararı verilmiş.

Ekrem Alican’da Pamukova’ya telefon ederek bana Toros Treni’ne heyete katılmamı bildirdi. Ertesi günü trene bindim. Heyet Belediye Başkanı İzzet Enez, il Genel Meclis Üyesi Gazeteci, Sinemacı, Belediye Meclis Üyesi Hasan Ermen, Kereste Taciri CHP İlçe Başkanı Reşat Keremoğlu, Manifaturacı Belediye Meclis Üyesi Nusret Yığın, CHP’li Doktor Kadri Kalfaoğlu ve DP’li olarak ben Osman Erkaya hep birlikte yola çıktık. Ekrem Alican, aynı gün partinin gazetesi için ağır ceza mahkemesinde duruşması olduğundan gelemedi ve yerine CHP’li Doktor Kadri Kalfaoğlu’nu gönderdi.

Gece Ankara’ya varıldı, Cihan Palas Oteli’nde inildi. Nusret Bey’le bir odada yerimizi aldık. Sabah saat 10.00’da Başbakanlık’a gittik. Nihat Erim’i ziyaret ettik. Randevumuz hazır ve Başbakan’ın odasına hep beraber girdik. Başbakan Şemseddin Günaltay “dinliyorum” deyince İzzet Enez söze başladı, devam ederken Başbakan O’nun sözünü kesti. “Tarlalarınızda “namatot” denilen pancar hastalığı varmış, hem de Balıkesir’de devletin hiç fabrikası yok, bu nedenle fabrikayı oraya çevirdik” dedi. İzzet Bey cebinden bir kâğıt çıkardı, kağıtta üç teknik elemanın imzası var. “Topraklarımızda hastalık yok yanlış söylenmiş” dedi. Kâğıdı Başbakan’a uzattı. Başbakan, “zaten Adapazarı 180 bin tonluk fabrikayı besleyemezmiş” dedi. İzzet bey haklı olarak susmak mecburiyetinde kaldı, fabrika gidiyor…

Ben, olan olmuş, yararı olmasa da muhalefetin görüşünü arz edeyim, diye düşündüm. Söz istedim, bana doğru hafif arkası dönük oturuyordu, hafifçe baktı alaylı bir tavırla “söyle bakalım” dedi.

“Muhalefet olarak, CHP iktidarının Adapazarı’na fabrika kurulması söz konusu iken bunun Balıkesir’e döndürülmesinin bir takım oyunların gereği olduğunu sanıyorum. Fabrikalar ham maddenin çok olduğu yerlere kurulur. Balıkesir’de pancar var mı ki oraya çevrilmiştir?” dedim. Önce Balıkesir’in çiftçisi ile Adapazarı çiftçilerinin mukayesesinin yapılması gerektiğini söyledim, dinledi.

Başbakanın öne sürdüğü iki konuyu çürütmek lazımdı. Birisi tarlalarda hastalıktı, o çürütüldü. Diğeri ise Adapazarı’nın 180 bin ton kapasiteli fabrikayı besleyemeyecek olmasıydı.

Konuşmam aynen; Muhterem başkanım, sizin gibi muhteşem bir Başbakan’a devletin üçüncü kademesindeki sıradan memurlar alenen yalan söyleme cesaretini kendilerinde bulan bu kimselerle iş yapılamaz. Şeker şirketinin uzmanlarınca hazırlanan rapordaki veriler deftere geçmişlerdir. Emredersiniz getirirler.

Deniliyor ki Köseköy’ünden Hendek altına kadar uzanan vadide 300 bin dönüm arazi pancar ekimine müsaittir. Üçlü münavebe yapılmakta ve yılda 100 bin dönüm ekilecektir. Dönümü ortalama iki ton verirse 200 bin ton eder. Adapazarı toprakları iki tonda da kalmaz. Ayrıca fabrika Adapazarı’na kurulunca; Geyve, Karasu ve İzmit’in bazı köyleri de ekim yapılmasını isteyecek. Keza 70 kilometre önümüzde Düzce var. Onlarda talip olacaklar. Bunların dışında 20 gün önce zati devletleriniz Ankara’dan İstanbul’a geçerken, Hendekliler dinsiz suyunun taşması ile 300 bin dönüm arazinin işlenemediğini ıslahını istediklerinde cevabınız, “dinsizin hakkından imansız” gelir buyurmuştunuz. Islahı halinde fabrika bir misli daha hatta daha fazlası büyütülmesi gerekecektir. İşte yalanları apaçıktır.

Balıkesir – Adapazarı Çiftçileri ilkel çalışırlar. Balıkesir iki tahta tekerlekli araba ile 200 kilo, Adapazarı dört tekerlekli demir dingilli araba ile 1500 kg yük taşır.  Adapazarı tarlasını Alman ve Macar menşeili demir pulluklarla sürer.  Balıkesir ise ağaç sapanla otları dahi kesememektedirler.

Bu derece farkları olmasına rağmen Adapazarı Pancar ekiminin normal sistemine ancak 7 yılda intibak edebilmiştir. Bu eşittir Balıkesir için 15-20 yılda ancak alışabilirler.        

Başbakan Şemseddin Günaltay, söyledikleri yalanlar karşısında sinirlendi. Ayrılırken de; “size teşekkür ederim, verdiğiniz bilgileri milletvekilleri bana vermemişlerdir. Ben biraz daha burada kalacaksam yalan söyleyen memurlar da kanundaki nasiplerini ceza olarak alacaklardır.” dedi. Nihat Erim’e tekrar uğradık ve memnun kaldı. Köşkten Baş Yaver telefon etmiş, Cumhurbaşkanı İsmet Paşa heyetimizle görüşmek istemiş saat 17’de…

Metin beye not:

iki fotoğraf var birinci fotoğraf; 11 Ekim 1953 Şeker fabrikasının açılışı için Celal Bayar ve Adnan Menderes’in Adapazarı’na gelişleri.

İkinci fotoğraf: 18 Mart 1949 Cuma günü saat 17.00’da Ankara’da riyaseti cumhur köşkünde sayın cumhur başkanı İsmet İnönü tarafından kabul edilen heyet, şeker fabrikası kurulması konusunda…

  1. Belediye başkanı İzzet Şükrü Enez
  2. Hasan Erman
  3. Reşat Keremoğlu
  4. Nuzhet Yiğin
  5. Dr. Kadri Kalfaoğlu
  6. Osman Erkaya
  7. Prof. Nihat Erim

Yenihaber Gazetesi Spor Yazarı Mustafa Erkaya’nın arşivinden

Daha Fazla Göster
Başa dön tuşu